2026-yil 11–12-oktabr kunlari Bahrayn Qirolligining Manama shahrida Islom moliyasi sohasidagi muhim xalqaro tadbirlardan biri — Islom moliya institutlari uchun buxgalteriya hisobi va audit tashkiloti (AAOIFI)ning 24-yillik Shariat kengashlari konferensiyasi bo‘lib o‘tmoqda. Mazkur xalqaro konferensiyada Amanah Consultings Group rahbari Husan Hasanov ham ishtirok etmoqda.
Konferensiya haqida
Bahrayn Markaziy banki ko‘magida, Crowne Plaza mehmonxonasida tashkil etilgan konferensiya dunyoning turli mamlakatlaridan Shariat olimlari, moliyaviy regulyatorlar, Islom moliyasi sohasi ekspertlari va moliya institutlari vakillarini bir maydonga jamlamoqda.
Yigirma yildan ortiq vaqt davomida o‘tkazib kelinayotgan ushbu konferensiya Islom moliyasi sohasida Shariat qarashlarini uyg‘unlashtirish, moliyaviy amaliyotlarda Shariat standartlarini qo‘llash va Shariat nazorati tizimini takomillashtirishga qaratilgan muhim xalqaro muhokama maydoni hisoblanadi.
Joriy yilgi konferensiya AAOIFI tashkil etilganining 35 yilligiga to‘g‘ri kelayotgani bilan ham ahamiyatlidir.
AAOIFI va uning Islom moliyasi rivojidagi o‘rni
AAOIFI — Accounting and Auditing Organization for Islamic Financial Institutions — Islom moliya institutlari uchun buxgalteriya hisobi, audit, Shariat va boshqaruv yo‘nalishlarida standartlar ishlab chiqadigan xalqaro tashkilotdir.
Tashkilotning asosiy vazifalaridan biri Islom moliyasi institutlari faoliyatida umumiy standartlar va metodologiyalarni rivojlantirish, moliyaviy mahsulotlarning Shariat talablariga muvofiqligini ta’minlashga xizmat qiluvchi me’yoriy asoslarni takomillashtirish hamda sohada ishonchli va izchil amaliyotni shakllantirishdan iborat.
AAOIFI standartlari turli mamlakatlarda Islom moliyasi faoliyatini tartibga solish va moliyaviy institutlar ishini tashkil etishda qo‘llaniladi. Tashkilotning 2026-yilgi konferensiya haqidagi rasmiy ma’lumotida uning standartlari dunyoning 40 dan ortiq mamlakatidagi qariyb 50 ta tartibga soluvchi va nazorat qiluvchi organ tomonidan qabul qilingani yoki e’tirof etilgani qayd etilgan.
Shu jihatdan, AAOIFI faoliyati Islom moliyasi bozorida standartlarni uyg‘unlashtirish, Shariat nazoratini kuchaytirish va zamonaviy moliyaviy amaliyotlarda yuzaga keladigan murakkab masalalarga yechim izlashda muhim o‘rin tutadi.
Konferensiyaning asosiy kun tartibi
2026-yilgi konferensiya dasturi Islom moliyasi amaliyotida dolzarb bo‘lgan bir qator fiqhiy, huquqiy va texnik masalalarni qamrab oladi. Muhokamalar moliyaviy shartnomalarning Shariat talablariga muvofiqligi, moliyalashtirish tuzilmalari va moliyaviy majburiyatlar bilan bog‘liq masalalarga qaratilgan.
1. AAOIFI Shariat standartlarini huquqiy tizimlar bilan uyg‘unlashtirish
Konferensiyaning birinchi sessiyasida AAOIFI Shariat standartlarini turli mamlakatlarning huquqiy tizimlariga moslashtirish bilan bog‘liq muammolar va istiqbollar muhokama qilinadi.
Bu masala Islom moliyasining xalqaro miqyosda rivojlanishi uchun alohida ahamiyatga ega. Chunki Shariat tamoyillariga asoslangan moliyaviy mahsulotlar turli yurisdiksiyalarda faoliyat yuritadi va ularning huquqiy maqomi, shartnomaviy asoslari hamda amaliy qo‘llanilishi mahalliy qonunchilik bilan o‘zaro uyg‘un bo‘lishi lozim.
2. Qarz berishning haqiqiy bevosita xarajatlarini aniqlash
Ikkinchi sessiya qarz beruvchi moliya instituti tomonidan undirilishi mumkin bo‘lgan haqiqiy bevosita xarajatlarni aniqlash masalasiga bag‘ishlangan.
Muhokama doirasida moliyalashtirish mablag‘lari qiymati va imkoniyat xarajatlarining maqomi, umumiy va ma’muriy xarajatlarni hisobga olish chegaralari, xarajatlarni qarz oluvchilar o‘rtasida taqsimlash usullari hamda kechiktirilgan qarzlarni undirish bilan bog‘liq xarajatlar ko‘rib chiqiladi.
Shuningdek, kafolat xatlari, qarz asosidagi kredit kartalari, ish haqi avanslari va overdraft xizmatlariga ushbu yondashuvni qo‘llash masalalari ham kun tartibidan o‘rin olgan.
Mazkur mavzu Islom moliyasida qarz munosabatlari bilan savdo yoki investitsiyaga asoslangan moliyalashtirish o‘rtasidagi farqlarni amaliy jihatdan tushunish uchun muhimdir.
3. Islomiy va an’anaviy moliyalashtirishni birlashtiruvchi sindikatlashgan bitimlar
Uchinchi sessiyada bitta sindikatlashgan moliyalashtirish tuzilmasida Islomiy va an’anaviy moliyalashtirish qismlarining birgalikda ishtirok etishi bilan bog‘liq Shariat talablari muhokama qilinadi.
Bunday bitimlarda umumiy shartnomalar, moliyalashtirish mablag‘larini ajratish shartlari, garov ta’minoti va moliyalashtirishni boshqarish vazifalari alohida e’tibor talab qiladi.
Asosiy masalalardan biri — umumiy shartnomalar Islomiy moliyalashtirish ishtirokchilarini Shariat talablariga zid bo‘lgan majburiyatlarga bog‘lab qo‘ymasligini ta’minlashdir.
Shuningdek, ikkala moliyalashtirish qismi bo‘yicha shartnomalarni imzolash ketma-ketligi, mablag‘larni o‘zlashtirish shartlari va umumiy garov mexanizmlarining maqomi ko‘rib chiqiladi.
Ushbu masalalar yirik korporativ loyihalar va xalqaro moliyalashtirish operatsiyalarida Islomiy moliyalashtirish mexanizmlarini qo‘llash nuqtayi nazaridan muhim ahamiyatga ega.
4. Sukuk bo‘yicha yangi baholash dasturining taqdimoti
Konferensiyaning muhim tashabbuslaridan biri AAOIFI tomonidan Sukuk Self-Assessment Programme and Index — sukukni o‘zini o‘zi baholash dasturi va indeksining taqdim etilishi bo‘ldi.
Sukuk Islom moliyasida Shariat talablariga muvofiq tuziladigan investitsiya vositalari bo‘lib, ularning huquqiy va shartnomaviy tuzilishi, asosiy aktivlar bilan bog‘liqligi hamda investorlar huquqlarini belgilash mexanizmlari muhim ahamiyat kasb etadi.
Yangi dastur va indeksning taqdim etilishi sukuk amaliyotini baholash masalasiga xalqaro miqyosda e’tibor qaratilayotganini ko‘rsatadi. Uning aniq metodologiyasi va amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha xulosalar esa tegishli rasmiy hujjatlar asosida baholanishi lozim.
5. Yangi sharoitlarning shartnomalar va moliyaviy majburiyatlarga ta’siri
Konferensiyaning ikkinchi kuni doirasida yuzaga keladigan yangi sharoitlarning shartnomalar va moliyaviy majburiyatlarga ta’siri muhokama qilinadi.
Dasturda tovarlarni yetkazib berishdagi kechikishlar, hujjatli akkreditivlar, yetkazib berish sanasidagi noaniqliklar, savdo hajmining pasayishi sababli to‘lovlarni qaytarishdagi qiyinchiliklar va sug‘urta bilan bog‘liq masalalar ko‘rib chiqilishi belgilangan.
Shuningdek, takaful mexanizmlarining imkoniyatlari va ayrim vaziyatlarda an’anaviy sug‘urtaga murojaat qilishning Shariat nuqtayi nazaridan maqomi ham muhokama mavzularidandir.
6. Majburiy va’da evaziga haq olish va uning moliyaviy operatsiyalardagi qo‘llanilishi
Ikkinchi kunning yana bir muhim mavzusi — majburiy va’da evaziga qiymat yoki haq almashishning Shariatdagi maqomi va uning amaliy qo‘llanilishidir.
Ushbu sessiyada majburiy va’da, majburiyatni o‘z zimmasiga olish uchun undiriladigan to‘lovlar, an’anaviy sug‘urtaning shartnomaviy tabiati hamda moliyalashtirishdagi ayrim opsion mexanizmlari bilan bog‘liq masalalar muhokama qilinadi.
Shuningdek, bunday operatsiyalarga Shariat talablariga muvofiq muqobil yechimlarni ishlab chiqish masalalariga e’tibor qaratiladi.
Amanah Consultings Group rahbari Husan Hasanovning ishtiroki
Amanah Consultings Group rahbari Husan Hasanovning konferensiyada ishtirok etishi kompaniyaning xalqaro Islom moliyasi maydonidagi dolzarb jarayonlarni kuzatib borishi va sohadagi professional bilim hamda tajribani rivojlantirishga bo‘lgan e’tiborini aks ettiradi.
Xalqaro konferensiyalar moliyaviy institutlar, Shariat olimlari, regulyatorlar va soha ekspertlari o‘rtasida tajriba almashish, yangi standartlar va yondashuvlarni o‘rganish hamda zamonaviy moliyaviy muammolarni muhokama qilish uchun muhim imkoniyat yaratadi.
Ayniqsa, Shariat standartlarini huquqiy tizimlar bilan uyg‘unlashtirish, moliyalashtirish shartnomalarining tuzilishi va sukuk kabi investitsiya vositalariga oid masalalar O‘zbekistonda Islom moliyasi infratuzilmasini rivojlantirish nuqtayi nazaridan ham dolzarbdir.
Amanah Consultings Group uchun xalqaro tajribani o‘rganish, sohadagi standartlar va amaliyotlarni tahlil qilish hamda Islom moliyasi bo‘yicha professional bilimlarni rivojlantirish kompaniya faoliyatining muhim yo‘nalishlaridan biridir.
O‘zbekiston uchun ahamiyati
Islom moliyasining rivojlanishi nafaqat yangi moliyaviy mahsulotlarni joriy etish, balki ularni tartibga soluvchi huquqiy asoslar, Shariat nazorati, hisobdorlik va moliyaviy operatsiyalarning shaffofligini ta’minlashni ham talab qiladi.
AAOIFI kabi xalqaro tashkilotlar tomonidan ishlab chiqiladigan standartlar va ularning amaliy qo‘llanilishi haqidagi muhokamalar ushbu yo‘nalishlarda xalqaro tajribani o‘rganish imkonini beradi.
O‘zbekiston sharoitida Islom moliyasi mexanizmlarini rivojlantirishda ham mahalliy qonunchilik, xalqaro standartlar, moliyaviy institutlarning amaliy imkoniyatlari va iste’molchilar manfaatlari o‘rtasidagi uyg‘unlik muhim ahamiyatga ega.
Shu sababli, AAOIFI konferensiyasida ko‘tarilayotgan masalalar Islom moliyasi sohasida faoliyat yurituvchi mutaxassislar va konsalting tashkilotlari uchun dolzarb professional bilim manbai hisoblanadi.
Amanah Consultings Group Islom moliyasi sohasidagi xalqaro yangiliklar, standartlar va amaliy rivojlanish jarayonlarini kuzatib boradi hamda ushbu yo‘nalishdagi bilim va tajribani O‘zbekiston bozoriga oid professional muhokamalarda qo‘llashga intiladi.
